รู้จัก 7 ปัจจัยที่ทำให้บ้านสองหลังใช้ไฟเหมือนกัน แต่ค่าไฟบ้านต่างกัน

เคยสงสัยไหมว่า ทำไมบ้านสองหลังที่มีจำนวนสมาชิกและเครื่องใช้ไฟฟ้าใกล้เคียงกัน แต่กลับมีค่าไฟบ้านแตกต่างกันในแต่ละเดือน? เพราะการใช้ไฟฟ้าในบ้านไม่ได้ขึ้นอยู่กับจำนวนเครื่องใช้ไฟฟ้าเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีทั้งช่วงเวลาที่ใช้งาน ระยะเวลาการเปิดเครื่อง ประสิทธิภาพของอุปกรณ์ รวมถึงพฤติกรรมของสมาชิกในบ้านและการมีระบบผลิตไฟฟ้าใช้เองอย่าง Solar Rooftop ปัจจัยเหล่านี้ล้วนส่งผลต่อปริมาณการใช้ไฟและค่าไฟแต่ละเดือน มาดูกันว่า 7 ปัจจัยสำคัญมีอะไรบ้าง

ทำไมบ้านสองหลังใช้ไฟเหมือนกัน แต่ค่าไฟบ้านไม่เท่ากัน?

เคยสงสัยไหมว่า บ้านใช้ไฟเท่ากันแต่ค่าไฟไม่เท่ากัน? นั่นเป็นเพราะค่าไฟบ้านไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าแต่ละบ้านมีเครื่องใช้ไฟฟ้าอะไรบ้างเพียงอย่างเดียว แต่ปริมาณการใช้ไฟจริงยังสัมพันธ์กับกำลังไฟ ระยะเวลาการใช้งาน พฤติกรรมการใช้ไฟของผู้พักอาศัย และระบบพลังงานภายในบ้าน จึงเป็นสาเหตุว่าทำไมบ้านที่ดูเหมือนใช้ไฟใกล้เคียงกันจึงอาจมีค่าไฟแต่ละเดือนแตกต่างกันได้ 

มาดูกันว่า 7 ปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อการใช้ไฟฟ้าในบ้านและค่าไฟบ้านมีอะไรบ้าง

1. ใช้ไฟช่วงเวลาไหนของวัน

ช่วงเวลาที่ใช้ไฟมีผลได้สองด้าน คือปริมาณพลังงานที่เครื่องใช้ไฟฟ้าต้องใช้จริง และอัตราค่าไฟในกรณีที่บ้านเลือกใช้อัตราตามช่วงเวลา สำหรับบ้านที่ใช้อัตราปกติ ไม่ได้หมายความว่าการเปิดเครื่องใช้ไฟฟ้าตอนกลางวันจะมีราคาต่อหน่วยสูงกว่าตอนกลางคืนโดยอัตโนมัติ ส่วนบ้านที่เลือกใช้อัตรา TOU จะมีการแบ่งอัตราค่าไฟตามช่วงเวลาที่กำหนด จึงต้องพิจารณาว่าโหลดหลักของบ้านเกิดขึ้นในช่วงใด

ช่วงเวลายังมีผลต่อการทำงานของเครื่องใช้บางประเภทด้วย เช่น เครื่องปรับอากาศที่เปิดในช่วงบ่ายอาจต้องรับภาระความร้อนจากหลังคา ผนัง และแสงแดดมากกว่าช่วงกลางคืน จึงอาจใช้พลังงานต่างกันแม้เปิดเป็นเวลานานใกล้เคียงกัน

บ้านที่มี EV ก็อาจมีรูปแบบการใช้ไฟต่างออกไป หากมีการชาร์จรถช่วงกลางคืนเป็นประจำ ปริมาณการใช้ไฟของบ้านจะเพิ่มขึ้นในช่วงเวลาที่ต่างจากบ้านซึ่งมีโหลดหลักในเวลากลางวัน

2. เครื่องใช้ไฟฟ้าไม่ได้กินไฟเท่ากัน

การมีเครื่องใช้ไฟฟ้าจำนวนเท่ากันไม่ได้หมายความว่าจะใช้พลังงานเท่ากัน เพราะเครื่องใช้แต่ละประเภทมีกำลังไฟฟ้าต่างกัน กำลังไฟมักระบุเป็นวัตต์หรือกิโลวัตต์ ยิ่งอุปกรณ์มีกำลังไฟสูงและทำงานเป็นเวลานาน ปริมาณพลังงานที่ใช้ก็มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตามไปด้วย เครื่องใช้ไฟฟ้าที่ควรให้ความสำคัญ เช่น

• เครื่องปรับอากาศ
• เครื่องทำน้ำอุ่น
• เตาไฟฟ้า
• เครื่องอบผ้า
• ปั๊มน้ำ
• EV Charger

หลักคำนวณเบื้องต้นสามารถคิดจาก

พลังงานไฟฟ้า kWh = กำลังไฟ kW × ชั่วโมงการใช้งาน

ตัวอย่าง เช่น เครื่องใช้ไฟฟ้ากำลัง 1 kW ที่ทำงานต่อเนื่อง 2 ชั่วโมง จะใช้พลังงานประมาณ 2 kWh

ดังนั้น บ้านหนึ่งอาจมีเครื่องใช้เพียงไม่กี่เครื่องแต่เป็นอุปกรณ์กำลังสูง ขณะที่อีกบ้านมีเครื่องใช้จำนวนมากกว่าแต่กำลังต่ำกว่า ส่งผลให้ค่าไฟแต่ละเดือนต่างกันได้

หากต้องการเริ่มไล่ตรวจอุปกรณ์ที่มีผลต่อค่าไฟ สามารถเริ่มจากกลุ่มเครื่องใช้ไฟฟ้ากินไฟมากที่สุดก่อนได้

3. เปิดเครื่องใช้ไฟฟ้านานแค่ไหน

นอกจากกำลังไฟแล้ว ระยะเวลาการใช้งานเป็นอีกตัวแปรสำคัญของค่าไฟบ้าน เครื่องใช้ที่กำลังไฟไม่สูงมากแต่เปิดต่อเนื่องหลายชั่วโมงสามารถสะสมการใช้พลังงานได้มากกว่าที่คาด ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือเครื่องปรับอากาศ หากบ้านหนึ่งเปิดวันละ 4 ชั่วโมง แต่อีกบ้านเปิดวันละ 10 ชั่วโมง แม้เป็นเครื่องรุ่นเดียวกัน การใช้ไฟฟ้าในบ้านตลอดทั้งเดือนย่อมต่างกัน อุปกรณ์ที่ควรตรวจระยะเวลาการทำงานเป็นพิเศษ ได้แก่

• เครื่องปรับอากาศที่เปิดต่อเนื่องหลายชั่วโมง
• ตู้เย็นที่ทำงานตลอดวัน
• เครื่องทำน้ำอุ่นที่ใช้งานหลายครั้ง
• คอมพิวเตอร์และจอภาพสำหรับ Work From Home
• กล่องรับสัญญาณและอุปกรณ์เครือข่าย
• อุปกรณ์ที่เปิด Standby ตลอดเวลา

การวิเคราะห์ค่าไฟจึงไม่ควรถามเพียงว่าบ้านมีเครื่องใช้ไฟฟ้าอะไร แต่ควรถามต่อว่าแต่ละเครื่องทำงานวันละกี่ชั่วโมงและเดือนหนึ่งใช้งานกี่วัน

4. พฤติกรรมการใช้ไฟของสมาชิกในบ้าน

จำนวนสมาชิกเป็นเพียงข้อมูลส่วนหนึ่งในการประเมินค่าไฟบ้าน เช่น บ้านที่มีสมาชิก 4 คนไม่ได้หมายความว่าจะมีการใช้ไฟเท่ากับบ้านที่มีสมาชิก 4 คนอีกหลัง

บ้านที่ไม่มีผู้พักอาศัยในช่วงกลางวันอาจใช้ไฟหลักในช่วงเช้าและเย็น ขณะที่บ้านที่ Work From Home อาจเปิดเครื่องปรับอากาศ คอมพิวเตอร์ ไฟส่องสว่าง และอุปกรณ์ทำอาหารตลอดช่วงกลางวัน พฤติกรรมที่ทำให้รูปแบบการใช้ไฟต่างกัน เช่น

• เปิดเครื่องปรับอากาศหลายห้องพร้อมกัน
• เปิดไฟหรืออุปกรณ์ทิ้งไว้ในพื้นที่ที่ไม่ได้ใช้งาน
• ใช้เครื่องทำน้ำอุ่นหลายครั้งต่อวัน
• ซักหรืออบผ้าหลายรอบ
• ทำอาหารด้วยเตาไฟฟ้าเป็นประจำ
• ทำงานหรือเรียนจากบ้านตลอดวัน
• ชาร์จ EV เป็นประจำ

การเปรียบเทียบค่าไฟแต่ละเดือนกับบ้านอื่นโดยดูเพียงจำนวนสมาชิกจึงอาจไม่สะท้อนภาพจริง ควรเปรียบเทียบพฤติกรรมและช่วงเวลาการใช้พลังงานร่วมด้วย

5. ประสิทธิภาพของเครื่องใช้ไฟฟ้า

เครื่องใช้ไฟฟ้าสองเครื่องที่ทำหน้าที่เหมือนกันอาจใช้พลังงานต่างกัน ขึ้นอยู่กับเทคโนโลยี ขนาด ประสิทธิภาพ อายุการใช้งาน และสภาพการบำรุงรักษา ตัวอย่าง เช่น เครื่องปรับอากาศที่มีขนาดเหมาะกับพื้นที่และมีประสิทธิภาพสูงอาจใช้พลังงานต่างจากเครื่องรุ่นเก่าที่ต้องทำงานหนักเพื่อรักษาอุณหภูมิเดียวกัน ขณะที่ตู้เย็นที่ซีลประตูเสื่อมหรือระบายความร้อนได้ไม่เหมาะสมก็อาจทำงานถี่ขึ้น

เมื่อเลือกเครื่องใช้ไฟฟ้าใหม่ สามารถดูฉลากประหยัดพลังงานเบอร์ 5 จาก กฟผ. เพื่อเปรียบเทียบประสิทธิภาพและการใช้พลังงานของผลิตภัณฑ์

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรดูเฉพาะฉลากเพียงอย่างเดียว ขนาดอุปกรณ์ต้องเหมาะกับลักษณะการใช้งานด้วย เพราะการเลือกเครื่องที่มีขนาดไม่สัมพันธ์กับพื้นที่หรือภาระงานอาจทำให้ระบบทำงานไม่เหมาะสมและเพิ่มการใช้พลังงานโดยไม่จำเป็น

6. บ้านมีรถ EV หรืออุปกรณ์ไฟฟ้าขนาดใหญ่หรือไม่

รถ EV ทำให้พลังงานสำหรับการเดินทางส่วนหนึ่งย้ายมาอยู่ในบิลค่าไฟบ้าน จึงเป็นหนึ่งในปัจจัยที่ทำให้บ้านซึ่งมีจำนวนสมาชิกใกล้เคียงกันมีปริมาณการใช้ไฟต่างกัน ปริมาณไฟที่ใช้ชาร์จขึ้นอยู่กับหลายเรื่อง เช่น

• ระยะทางที่เดินทาง
• ประสิทธิภาพของรถ
• พลังงานคงเหลือก่อนชาร์จ
• ความถี่ในการชาร์จ
• รูปแบบและกำลังของ EV Charger

นอกจาก EV แล้ว บ้านบางหลังยังมีโหลดขนาดใหญ่อื่น เช่น ปั๊มน้ำสำหรับสระว่ายน้ำ เครื่องทำน้ำร้อน เตาไฟฟ้า เครื่องอบผ้า หรือเครื่องปรับอากาศหลายเครื่องทำงานพร้อมกัน

ดังนั้น เมื่อพบว่าค่าไฟแต่ละเดือนสูงกว่าบ้านที่มีสมาชิกใกล้เคียงกัน ควรตรวจว่ามีโหลดขนาดใหญ่ใดเพิ่มเข้ามาหรือไม่ และอุปกรณ์เหล่านั้นทำงานนานเพียงใด

7. บ้านมี Solar Rooftop ผลิตไฟใช้เองหรือไม่

บ้านที่ติดตั้ง Solar Rooftop สามารถผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์เพื่อนำมาใช้กับเครื่องใช้ไฟฟ้าภายในบ้านได้ โดยมี Solar Inverter ทำหน้าที่แปลงไฟจากแผงโซลาร์เซลล์ให้เหมาะกับระบบไฟฟ้าภายในบ้าน 

เมื่อระบบโซลาร์เซลล์กำลังผลิตไฟและภายในบ้านมีการใช้ไฟในเวลาเดียวกัน พลังงานที่ผลิตได้สามารถนำไปใช้กับเครื่องปรับอากาศ ตู้เย็น ปั๊มน้ำ หรือเครื่องใช้ไฟฟ้าอื่นได้โดยตรง แนวคิดนี้เรียกว่า Self Consumption ซึ่งช่วยลดปริมาณไฟที่ต้องซื้อจากระบบการไฟฟ้าและมีส่วนช่วยลดค่าไฟบ้าน

บ้านที่มีการใช้ไฟช่วงกลางวันสูงจึงมีโอกาสใช้พลังงานจากโซลาร์เซลล์ได้มาก เพราะเป็นช่วงที่ระบบสามารถผลิตไฟได้ ส่วนระบบ Hybrid สามารถออกแบบให้ทำงานร่วมกับแบตเตอรี่เพื่อกักเก็บพลังงานไว้ใช้ตามรูปแบบและวัตถุประสงค์ของระบบ

อย่างไรก็ตาม การเลือกขนาด Solar Rooftop ไม่ควรพิจารณาจากพื้นที่หลังคาเพียงอย่างเดียว แต่ควรดู Load Profile ค่าไฟย้อนหลัง พฤติกรรมการใช้ไฟ ขนาดระบบ ต้นทุนติดตั้ง และปริมาณพลังงานที่คาดว่าจะผลิตได้ร่วมกัน เพื่อให้ระบบเหมาะกับการใช้ไฟฟ้าในบ้านและเป้าหมายการลดค่าไฟในระยะยาว

จะรู้ได้อย่างไรว่าบ้านเราใช้ไฟตรงไหนมากที่สุด?

การลดค่าไฟบ้านที่มีประสิทธิภาพควรเริ่มจากการรู้ก่อนว่าพลังงานถูกใช้ตรงไหน ไม่จำเป็นต้องเริ่มด้วยการลดการใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าทุกอย่างพร้อมกัน เพราะบางรายการอาจมีผลต่อค่าไฟน้อยกว่าที่คิด สามารถตรวจการใช้ไฟฟ้าในบ้านได้ตาม 5 ขั้นตอนต่อไปนี้

1. ดูปริมาณการใช้ไฟจากบิลย้อนหลัง
   เปรียบเทียบจำนวน kWh ในบิลค่าไฟแต่ละเดือนเพื่อดูแนวโน้มการใช้ไฟ โดยสามารถตรวจข้อมูลย้อนหลังผ่าน MEA e-Service สำหรับพื้นที่ MEA หรือสอบถามประวัติการใช้ไฟฟ้าของ PEA สำหรับพื้นที่ PEA
2. สังเกตช่วงที่การใช้ไฟเพิ่มขึ้น
   เทียบเดือนที่ค่าไฟสูงกับกิจกรรมในช่วงนั้น เช่น อากาศร้อนขึ้น เปิดแอร์นานขึ้น Work From Home หรือมีการชาร์จ EV มากขึ้น
3. ตรวจสอบเครื่องใช้ไฟฟ้าที่มีกำลังไฟสูง
   เริ่มจากเครื่องปรับอากาศ เครื่องทำน้ำอุ่น เตาไฟฟ้า EV Charger และปั๊มน้ำ เพราะเป็นกลุ่มที่ควรตรวจสอบก่อนโหลดขนาดเล็ก
4. ใช้ Smart Meter หรืออุปกรณ์ตรวจวัดการใช้ไฟ
   หากต้องการข้อมูลละเอียดขึ้น ระบบ Monitoring สามารถช่วยให้เห็นว่าการใช้ไฟเพิ่มขึ้นช่วงใด และโหลดหลักเกิดตอนกลางวันหรือตอนกลางคืน
5. ทดลองปรับพฤติกรรมแล้วเปรียบเทียบผล
   อาจลดเวลาการใช้เครื่องบางชนิดหรือเปลี่ยนช่วงเวลาการใช้งาน จากนั้นเปรียบเทียบจำนวนหน่วยในช่วงถัดไป เพื่อดูว่าการเปลี่ยนพฤติกรรมใดส่งผลจริง

เมื่อเห็นว่าจุดไหนใช้ไฟมากที่สุด ก็จะวางแผนลดค่าไฟบ้านได้ตรงจุดและเหมาะกับพฤติกรรมการใช้ไฟจริงมากขึ้น

ถ้าอยากลดค่าไฟบ้าน ควรเริ่มจากอะไร?

การลดค่าไฟบ้านไม่จำเป็นต้องเริ่มจากปิดเครื่องใช้ไฟฟ้าทุกอย่างหรือยอมลดความสะดวกในการอยู่อาศัย แต่ควรเริ่มจากทำความเข้าใจรูปแบบการใช้ไฟก่อน แล้วจัดลำดับว่าจุดใดสร้างการใช้พลังงานมากที่สุด แนวทางที่ควรทำตามลำดับมีดังนี้

1. หาโหลดหลักของบ้าน
   ตรวจว่าเครื่องใช้ประเภทใดใช้กำลังสูงและเปิดเป็นเวลานาน เพราะการลดการใช้พลังงานจากจุดใหญ่มีโอกาสเห็นผลมากกว่าการไล่จัดการโหลดขนาดเล็กทั้งหมด
2. ลดระยะเวลาที่ไม่จำเป็น
   หากเครื่องปรับอากาศหรืออุปกรณ์กำลังสูงเปิดในช่วงที่ไม่มีการใช้งาน ควรปรับเวลาทำงานให้สัมพันธ์กับการใช้งานจริง
3. ปรับพฤติกรรมการใช้ไฟของผู้พักอาศัย
   ลดการเปิดหลายอุปกรณ์พร้อมกันโดยไม่จำเป็น วางแผนรอบซักผ้า และควบคุมการใช้เครื่องทำน้ำอุ่นหรืออุปกรณ์ทำอาหารตามลักษณะการใช้งานจริง
4. เลือกเครื่องใช้ไฟฟ้าที่มีประสิทธิภาพ
   เมื่อถึงเวลาต้องเปลี่ยนอุปกรณ์ ควรพิจารณาทั้งประสิทธิภาพ ขนาดที่เหมาะสม และพลังงานที่คาดว่าจะใช้ตลอดอายุการใช้งาน ไม่ควรมองเพียงราคาซื้อเริ่มต้น
5. จัดการเวลาใช้ EV และโหลดขนาดใหญ่
   หากใช้อัตรา TOU ควรวิเคราะห์ช่วงเวลาที่เหมาะสมตามโครงสร้างค่าไฟที่ใช้อยู่ หากใช้อัตราปกติก็ควรให้ความสำคัญกับจำนวน kWh และการทำงานพร้อมกันของโหลดเป็นหลัก
6. ประเมิน Solar Rooftop เมื่อมีการใช้ไฟกลางวันสูง
   บ้านที่มีเครื่องปรับอากาศ สำนักงานภายในบ้าน ปั๊มน้ำ หรือโหลดอื่นทำงานในช่วงกลางวัน สามารถนำข้อมูลเหล่านี้ไปวิเคราะห์ขนาดระบบโซลาร์เซลล์ เพื่อเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟที่ผลิตได้เองและลดการซื้อไฟจากระบบ

หัวใจสำคัญจึงไม่ใช่การลดการใช้ไฟทุกอย่าง แต่คือการรู้ว่าไฟถูกใช้ตรงไหน และจัดการจุดที่มีผลต่อค่าไฟมากที่สุดก่อน

สรุป

สาเหตุที่บ้านสองหลังมีเครื่องใช้และจำนวนสมาชิกใกล้เคียงกันแต่ค่าไฟบ้านต่างกัน เกิดจากรายละเอียดของการใช้พลังงานที่ไม่เหมือนกัน ทั้งกำลังไฟ ระยะเวลาใช้งาน ช่วงเวลาที่เกิดโหลด พฤติกรรมของผู้พักอาศัย ประสิทธิภาพเครื่องใช้ EV และการผลิตพลังงานใช้เอง ดังนั้นหากต้องการควบคุมค่าไฟแต่ละเดือน ควรเริ่มจากตรวจจำนวนหน่วยไฟย้อนหลังและทำความเข้าใจ Load Profile ของบ้านให้ชัดก่อน สำหรับบ้านที่มีการใช้ไฟช่วงกลางวันต่อเนื่อง 

การติดตั้ง Solar Rooftop เป็นอีกแนวทางที่ช่วยผลิตไฟฟ้าใช้เองและลดปริมาณไฟที่ต้องซื้อจากระบบได้ โดย EWAVE ให้บริการออกแบบและติดตั้งระบบ Solar Rooftop สำหรับบ้านพักอาศัยทั้ง On-Grid และ Hybrid โดยพิจารณารูปแบบการใช้ไฟ พื้นที่ติดตั้ง ระบบไฟเดิม และมาตรฐานทางวิศวกรรม เพื่อให้ขนาดระบบเหมาะกับเป้าหมายการลดค่าไฟในระยะยาว

คำถามที่เกี่ยวข้องกับค่าไฟบ้าน (FAQ)

ค่าไฟบ้านคิดจากอะไร?

ค่าไฟบ้านพิจารณาจากจำนวนพลังงานไฟฟ้าที่ใช้จริงตามมิเตอร์ร่วมกับโครงสร้างอัตราค่าไฟที่ใช้อยู่ รวมถึงองค์ประกอบของบิลที่เกี่ยวข้อง ดังนั้นเมื่อเปรียบเทียบค่าไฟแต่ละเดือนควรดูจำนวน kWh ควบคู่กับยอดเงินเสมอ

เครื่องใช้ไฟฟ้าอะไรในบ้านที่กินไฟมากที่สุด?

ไม่มีคำตอบเดียวสำหรับทุกบ้าน เพราะขึ้นอยู่กับกำลังไฟและระยะเวลาใช้งาน แต่ควรเริ่มตรวจเครื่องปรับอากาศ เครื่องทำน้ำอุ่น เตาไฟฟ้า EV Charger ปั๊มน้ำ และอุปกรณ์ที่ทำงานต่อเนื่องเป็นเวลานาน

รถ EV ทำให้ค่าไฟบ้านสูงขึ้นมากหรือไม่?

ค่าไฟจะเพิ่มตามปริมาณพลังงานที่ใช้ชาร์จจริง ซึ่งสัมพันธ์กับระยะทางการเดินทาง ประสิทธิภาพรถ และความถี่ในการชาร์จ การประเมินจึงควรดูจำนวน kWh ที่เพิ่มขึ้นจริงมากกว่าดูเพียงว่าบ้านมี EV หรือไม่

มีวิธีที่ช่วยลดค่าไฟได้แบบยั่งยืนไหม?

ควรเริ่มจากการวิเคราะห์การใช้ไฟฟ้าในบ้าน แล้วจัดการโหลดที่ใช้พลังงานสูง ลดเวลาทำงานที่ไม่จำเป็น เลือกอุปกรณ์ที่มีประสิทธิภาพ และพิจารณาการผลิตพลังงานใช้เอง เช่น การติดตั้งโซลาร์เซลล์ หากรูปแบบการใช้ไฟเหมาะสม

ติดโซลาร์เซลล์ช่วยลดค่าไฟบ้านได้อย่างไร?

Solar Rooftop ผลิตไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์เพื่อนำมาใช้กับโหลดภายในบ้านในช่วงที่ระบบผลิตพลังงานได้ ทำให้ลดปริมาณไฟที่ต้องซื้อจากระบบ ผลที่เกิดขึ้นจริงขึ้นอยู่กับขนาดระบบ สภาพพื้นที่ติดตั้ง และรูปแบบการใช้ไฟของบ้าน